fbpx
skip to Main Content

Ngọc

 

 


Một số tinh thể đá quý và đá bán quý tại Lục Yên, Yên Bái, Việt Nam

 

Định nghĩa

Ngọc là gì? Ngọc (gem,gemstone) là từ ngữ Hán Nôm đã xuất hiện hàng ngàn năm nay tại Việt Nam trong ngôn ngữ thường nhật và cả trong văn chương thi phú.Tuy nhiên vào những năm đầu của thập kỷ 1980 về sau thì trên thị trường Việt Nam "Ngọc" còn được gọi phổ biến là "Đá quý" ( precious stone )hoặc "Đá bán quý" ( semi-precious stone ).Lúc đầu từ "Ngọc" để chỉ tất cả các loại vật liệu cứng rắn gặp thấy trong tự nhiên có màu sắc đẹp đẽ bắt mắt được con người đem về làm đồ trang sức,trang trí cho mình và cộng đồng.Vì thế,"Ngọc" bao gồm các loại khoáng vật ( mineral),tinh thể đá (crystal),nham thạch (rock) hay các vật liệu tự nhiên khác ( natural material ) có nguồn gốc vô cơ hay hữu cơ trong thiên nhiên. Ngày nay,do tiến bộ của khoa học kỹ thuật thì ngọc còn có nguồn gốc nhân tạo do con người làm ra hoặc ngọc có nguồn gốc từ vũ trụ…

Ngọc dùng làm gì ? : Ngay từ thời sơ kỳ đồ đá cũ cách nay hàng vạn năm,tổ tiên loài người đã biết lấy những viên sỏi đẹp lượm được từ lòng sông suối để chế tác làm đồ trang sức đeo trên người. Trải qua hàng ngàn vạn năm, ngọc chủ yếu được con người trau chuốt mài dũa làm ra nhiều món trang sức đẹp đẽ ,chế tạo ra các vật gia dụng quý giá và dùng biểu thị quyền uy trong xã hội .Các loại ngọc ít quý hiếm hơn thì chế tác đồ mỹ nghệ mỹ thuật,khảm lót trong các vật gia dụng phục vụ tầng lớp quý tộc quyền thế và nhà giầu có. Ngày nay,ngọc vẫn có công dụng chính là làm đồ trang sức, chế tác hàng mỹ nghệ lưu niệm và có một số loại ngọc còn được ứng dụng trong một vài ngành công nghiệp hiện đại.

Thế nào là ngọc quý hoặc ngọc bán quý ? :Ngọc được gọi là "ngọc quý" (đá quý) hay "ngọc bán quý" (đá bán quý) đều phụ thuộc 3 yếu tố chính gồm :vẻ đẹp,sự bền vững,sự quý hiếm. Chính vì thế trong định nghĩa có tính kinh điển của mình từ những năm 1950,giáo sư Richard T. Liddicoat,nhà ngọc học lừng danh thế giới – cha đẻ của Viện Đá Quý Mỹ và người sáng lập ra môn ngoc học hiện đại của thế giới ( Gemological Institute of America-GIA,Carlsbad,California ) trong tác phẩm nổi tiếng "Handbook of Gem Identification" (Sổ tay Phân loại ngọc) đã định nghĩa về ngọc quý như sau:" Ngọc quý là loại ngọc phải hội tụ đủ 3 yếu tố : rất đẹp-rất bền vững (cứng)và rất hiếm". Như vậy ngọc bán quý có thể hiểu là những loại ngọc thiếu một hai yếu tố vừa nêu,dù trông cũng khá đẹp đẽ song không cứng lắm hay không hiếm.

Các loại ngọc

Ngọc thiên nhiên

Hình thành từ các hoạt động địa chất như: kim cương(diamond), hồng bảo ngọc(ruby), lam bảo ngọc(sapphire), lục bảo ngọc (emerald), hải thủy(aquamarine), thạch anh tím (amethyst), ngọc thạch (jade), ngân ngọc(zircon), sở ngọc (spinel), diệp thảo ngọc(peridot), mã não (agate) hoặc có yếu tố sinh vật như: ngọc trai(pearl), san hô đỏ(red coral), hổ phách (amber), cúc ngọc (opalized amonite)…

Ngọc nhân tạo

Nhờ những hiểu biết sâu sắc về điều kiện hình thành các loại ngọc trong thiên nhiên ,con người đã ứng dụng thành công các kỹ thuật nuôi cấy tinh thể trong phòng thí nghiệm để tạo ra nhiều loại ngọc bền đẹp,gọi là ngọc nhân tạo.Vì ngọc nhân tạo có thể sản xuất công nghiệp đại trà (không hiếm)nên có giá trị thấp.Có thể kể ruby-sapphire nhân tạo (man-made)xoàn Mỹ (gallium),kim cương kỹ thuật…Riêng kim cương nhân tạo có chất lượng làm ngọc thì còn đắt hơn cả kim cương thiên nhiên ,bởi vì kỹ thuật chuyển từ bột than chì dưới nhiệt độ rất cao và áp suất cực lớn để biến thành viên kim cương thô cỡ 1-3 carat là việc cực kỳ khó khăn và tốn kém.

Đặc tính của ngọc

Tính chất hóa học:Bất cứ loại ngọc nào dù thiên nhiên hay nhân tạo đều được cấu thành từ các nguyên tố hóa học gồm các đơn chất hoặc đa chất.Thí du: Kim cương chỉ có 1 nguyên tố duy nhất là than(C)ở các đỉnh nối với nhau bằng mối nối ion hình thành tinh thể kim tự tháp (pyramit)rất cứng chắc.Ruby-sapphire gồm 2 nguyên tố Al(nhôm) và O (oxygen)kết cấu với nhau bởi các nối ion và nối cộng hóa trị tạo ra khối lục lăng bền vững…Ngọc thạch (Jade)hợp bởi các silicat dạng mạch phức tạp với các nguyên tố Al,Si,K,Mg,Fe,Mn…

Tính chất vật lý: Các loại ngọc phần lớn đều có các tính chất vật lý rất đặc trưng như :độ cứng,màu sắc,tỷ trọng,vết vạch,ánh,mặt vỡ,chiết suất,độ khúc xạ-phản xạ,độ thấu quang,tính đơn sắc-đa sắc,tính áp điện,tính hỏa điện…

Phân loại ngọc

Phân loại theo tính chất lý hóa

Phân loại theo nguồn gốc

Phân loại theo giá trị kinh tế

Một số quan niệm dân gian về ngọc

Biểu tượng ngọc trong tháng

Hay còn gọi là "tháng sinh của ngọc". Đối với một số nền văn hóa,đặc biệt là Châu Âu và vùng Trung Cận đông,Nam Á ; Người ta tin rằng mỗi loại ngọc thường gắn với bản mệnh của mỗi con người sinh trong tháng nào đó,gọi là ngọc sinh nhật (birthstone).Tùy theo từng nơi,biểu trưng ngọc theo tháng sinh có thể thay đổi .Sau đây là một thí dụ:

Biểu tượng ngọc theo mùa

Hay còn gọi là "mùa sinh của ngọc" . Bốn mùa gồm: Xuân, hạ, thu, đông, cũng thường được gắn với 4 loại ngọc quý nhất trong các loại ngọc: "Emerald" có màu lá cây xanh tươi tốt tượng trưng sức sống mãnh liệt của mùa xuân. "Ruby" thắm đỏ rực rỡ phản chiếu ánh nắng và cái nóng mùa hè. "Sapphire" mang sắc trời và gương nước mùa thu xanh biếc ngan ngát,tĩnh lặng."Diamond" hắt lên ánh sáng trắng xóa của mặt trời trong tuyết trước gió đông lạnh lẽo.

Biểu tượng ngọc kỷ niệm ngày cưới

Nhiều nơi người ta cũng thích chọn tên của các loại vật liệu ,trong đó có ngọc quý để gọi những mốc kỷ niệm,đánh dấu ngày thành hôn (ngày cưới,lễ cưới) của mình. Có thể kể : lễ cưới "giấy"(1 năm),lễ cưới"gỗ"(5 năm), lễ cưới "đồng"(10 năm),lễ cưới pha lê(15 năm) ,lễ cưới"bạc"(25năm-ngân khánh) ,lễ cưới"vàng"(50 năm-kim khánh) ,lễ cưới "ngọc" (60-70 năm-ngọc khánh). Người ta còn dùng tên các loại ngọc để gọi các mốc kỷ niệm ngày cưới,chẳng hạn :

  • 05 năm: Lễ cưới Thủy tinh (Obsidian)
  • 10 năm: Lễ cưới Mã não (Agate)
  • 15 năm: Lễ cưới Hải thủy ngọc (Aquamarine)
  • 20 năm: Lễ cưới Ngọc thạch (Jade)
  • 25 năm: Lễ cưới Hoàng Ngọc (Topaz)
  • 30 năm: Lễ cưới Trân châu (Pearl)
  • 40 năm: Lễ cưới Thảo diệp ngọc (Peridot)
  • 45 năm: Lễ cưới Lam bảo ngọc sao (Star sapphire)
  • 50 năm: Lễ cưới Lam bảo ngọc (Sapphire)
  • 55 năm: Lễ cưới Hồng bảo ngọc sao (Star ruby)
  • 60 năm: Lễ cưới Hồng bảo ngọc (Ruby)
  • 65 năm: Lễ cưới Lục bảo ngọc(Emerald)
  • 70 năm: Lễ cưới Kim cương(Diamond)
  • 75 năm: Lễ cưới Kim cương xanh (Blue diamond)

Lựa chọn và bảo quản ngọc

Lựa chọn

Để có những viên ngọc tốt có giá trị làm đồ trang sức,người ta thường đưa ra các yếu tố chọn lựa riêng,chẳng hạn chọn lựa theo tiêu chuẩn 4C (color,clarity,carat-weight & cutting),sau đây :

Màu sắc (color): Những viên ngọc có giá trị cao là những viên ngọc có màu giống màu chuẩn đặc trưng của từng loại ngọc.Thí dụ: Màu giá trị của sapphire là màu xanh biển vừa (light blue)hoặc màu vàng chanh (bright yellow),không nên mua sapphire có màu xanh biển đậm (dark blue).Mua ruby thì nên chọn viên ruby có màu đỏ máu bồ câu (pigeon’s blood)tức là màu máu tươi.Các viên ruby nhạt màu chỉ được gọi là sapphire hồng,rẻ tiền hơn.Riêng khi mua kim cương bạn nên chọn những viên có màu trắng sáng từ nước D-H theo tiêu chuẩn GIA (Mỹ)là những màu có giá trị.

Độ tinh khiết (clarity): Viên ngọc không có tỳ vết bên trong luôn luôn được người mua ưu tiên lựa chọn.Ngọc thường có các khuyết tật bên trong (còn gọi là bị bệnh) làm giảm giá trị như : nứt vỡ,trầy xước,có mây,bao thể dạng bọt khí,bụi than,vi khoáng vật lạ…Bởi vì độ tinh khiết cao làm ngọc luôn trong suốt,phản xạ ánh sáng mạnh khiến viên ngọc đẹp rực rỡ.

Trọng lượng(carat weight):Trọng lượng của các loại ngọc quý thường được tính bằng đơn vị carat = 0,2gram tức 1kg= 5.000carats(viết tắt là Ct.)và được cân bằng cân điện tử siêu nhạy hoặc cân tiểu ly. Viên ngọc càng lớn,càng nặng mà giá bán phải chăng sẽ càng làm người mua chú ý lựa chọn

Cách cắt mài ngọc(cutting):Cách cắt mài cũng ảnh hưởng rất nhiều đến giá trị chon lựa mua sắm và tăng tính thời trang cho ngọc.Nếu cắt mài sai kỹ thuật sẽ làm mất đi toàn bộ chùm tia sáng phản xạ bên trong khiến viên ngọc không thể lấp lánh rực rỡ được(còn gọi là mất lửa),hoặc viên ngọc cắt sai sẽ làm kích thước nhỏ,cân nhẹ mất giá trên thị trường. Mặt khác,dạng cắt mài đẹp cân đối hài hòa(good cutting shape,form )và kiểu cắt giác mới(new faceted style)cũng là yếu tố quan trọng giúp người mua chọn được cho mình những viên ngọc vừa ý,hợp thị hiếu.

Ngày nay đa phần người ta chọn các viên ngọc có dáng cắt cân đối với tỷ lệ bề dầy tính từ mặt trên (mặt trăng)đến đáy bằng 40-60% so với chiều dài viên ngọc.Dạng cắt và kiểu cắt được ưa chuộng nhất (giá trị nhất?)hiên nay là :tròn (round),bầu dục (oval),dạng gối xén bo góc (cushion).Những viên ngọc cắt mài giác (faceted) luôn luôn được yêu thích và có giá hơn mài trơn (cabochon)với các kiểu cắt giác thời thượng là:giác cúc (kiểu kim cương) và giác tầng (giác Thái Lan).

Bảo quản ngọc

Nếu muốn những viên ngọc của mình sử dụng được bền lâu và lúc nào cũng long lanh rực rỡ,bạn nên có thêm ít nhiều hiểu biết kỹ thuật bảo quản chúng.Sau đây là một số kinh nghiệm :

  • Tránh làm rơi ngọc hoặc đồ trang sức cẩn ngọc xuống sàn cứng vì ngọc dù rất cứng nhưng vẫn nứt vỡ.Nên dùng kẹp(pin)chuyên dụng để kẹp viên ngọc khi xem vì viên ngọc nhỏ,trơn dễ rơi.
  • Tránh các va chạm trực tiếp vào ngọc.Kim cương cứng nhất trong các loại vật liệu nhưng có thể vỡ
  • Không nên để các loại ngọc thành phẩm chung một túi hàng vì độ cứng mỗi loại ngọc khác nhau nên góc cạnh ngọc cứng hơn sẽ làm trầy xước loại ngọc mềm hơn. Ngay cả các viên ngọc cùng loại để chung túi cũng có thể gây ra trầy xước.Cách tốt nhất là đựng chúng trong túi riêng hoặc chia nhỏ và gói vào các gói giấy riêng biệt.
  • Tránh đưa ngọc ra ánh nắng hoặc bị nóng. Thạch anh tím (amethyst),thạch anh vàng (Citrine),zircon(Ngân ngọc ) có thể bị mất màu khi gặp nóng.Các loại ngọc khác có thể bị nứt vỡ do thay đổi nhiệt độ.
  • Tránh để ngọc tiếp xúc với các loại hóa chất,các dung dịch chua(acid)hoặc kiềm (baz)cao.Khi bị dính hóa chất nên rửa ngay trong nước hơi ấm,có thể rửa nhẹ với chút xà phòng sau đó xả nước lau nhẹ bẳng vải mềm cho khô sạch ngay .Bề mặt lộng lẫy của các loại trân châu (ngọc trai)và san hô đỏ dễ bị hủy hoại nếu thấm nước có axit hoặc kiềm như :nước mưa,nước chanh,nước mắm,mỹ phẩm,các loại nước dùng vệ sinh trong nhà…Hổ phách (amber)có thể bị chảy nếu tiếp xúc với các dung môi mạnh như acêtôn…
  • Emerald rất nhạy cảm dễ vỡ khi nhiệt độ thay đổi và va chạm,vì thế sau khi trở về nhà nên tháo cất giữ trong hộp lót vải mềm.Ngọc trai cũng không nên đeo thường xuyên vì dễ bị mồ hôi làm mờ bề mặt viên ngọc.
  • Hiện nay,nhiều tiệm vàng bạc nữ trang đá quý ở Việt Nam đã trang bị máy rửa nữ trang bằng sóng siêu âm đa tần (ultra sonic) nên rất thuận tiện an toàn khi bạn muốn món nữ trang cẩn ngọc của mình bóng,sạch đẹp.

Một số viên ngọc nổi tiếng

Kim cương

  • Koh-I-Noor, có trọng lượng 186 carats, được phát hiện vào năm 1304, là viên kim cương có ánh chiết quang rực rỡ nhất nên còn gọi là "núi ánh sáng".
  • Excelsior: có trọng lượng ban đầu là 995,2 carats được cắt làm 10 mảnh trong đó có 3 mảnh lớn nhất có trọng lượng 158, 147 và 130 carats. Các mảnh còn lại được cắt làm 21 viên từ 70 carats đến nhỏ hơn 1 carats.
  • Regent: nặng 410 carats khi chưa được mài, do một nô lệ Ấn Độ tìm thấy được năm 1701, là một viên kim cương đã chứng kiến những thăng trầm của lịch sử một số nước, đặc biệt là Pháp.
  • Blue Hope: Viên kim cương xanh lớn nhất thế giới, nặng 45,2 carats, mang tên "hy vọng" nhưng người ta tin rằng nó mang lại bất hạnh cho bất cứ ai sở hữu nó.
  • Cullinan được tìm thấy vào tháng 26 tháng 1 năm 1905 tại Nam Phi, có trọng lượng 3,106 carat. Sau đó Cullinan được cắt thành 9 viên nhỏ hơn, trong đó có một viên lớn nhất mang tên Cullian 1 hay Great Star nặng 530,2 carats.
  • Lesotho Promise: viên kim cương lớn thứ 15 của thế giới và là viên kim cương lớn nhất trong vòng 100 năm qua, nặng 603 carat[1].

Các loại ngọc khác

  • Ngọc trai: viên ngọc trai lớn nhất từ trước đến nay nặng khoảng 6,4kg[2], được một người thợ lặn Hồi giáo Philippines vô danh tìm ra tại ngoài khơi của đảo Palawan.
  • Những viên Hồng bảo ngọc(ruby)nổi tiếng của Việt Nam:

Viên ruby “Ngôi sao Việt Nam/ Star of Việt Nam ” là một trong những viên ruby thô lớn nhất và đắt nhất thế giới hiện nay ,với trị giá ước khoảng trên 15 triệu USD . Nó có trọng lượng ban đầu là 2.370 gram # 11.850 ca-ra, được Tổng Công ty Đá quý và Vàng Việt Nam (VIGEGO-Nay đã giải thể)tìm thấy năm 1997 tại mỏ ruby Tân Hương, xã Tân Hương, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái.Một mảnh vỡ nhỏ của nó ở dạng thô nặng 60gram # 300 carats đã bán được 295.000USD tại Hội chợ đá quý Rangoon,thủ đô Myanmar vào năm 1997,tức 1 carat ruby thô có giá 1000USD .

Tin này ngay lập tức đã làm xôn xao giới mua bán đá quý trong nước và quốc tế lúc ấy,và trở thành niềm tự hào của ngành ngọc Việt Nam. Sau đó,cố thủ tướng chính phủ là ông Võ văn Kiệt đã quyết định không bán mà cho giữ viên ngọc lừng danh này làm bảo vật quốc gia ,lưu giữ theo qui chế bảo vật tại kho bạc Nhà nước từ năm 1998. Tháng 10/2000,nhân dịp kỷ niệm 990 năm Thăng Long Hà Nội (1010-2000),viên ruby này đã được Chính phủ cho phép đặt tên là :"Ngôi sao Việt Nam" và cho VIGEGO đem ra triển lãm cho công chúng thưởng ngoạn lần đầu tiên tại Hà Nội , .Trọng lượng sau khi bóc bỏ lớp vỏ ngoài (cuối năm 2000)là 2.160 gram # 10.800 carats và nay vẫn đang được bảo quản tại Kho bạc Nhà nước.[3].

Đánh giá

Triết gia La Mã cổ đại Pliny the Elder, khi trông thấy một viên đá quý đã thốt lên: "Đây, toàn bộ sự uy nghi của tạo hóa đều chứa đựng trong không gian nhỏ bé này, bộc lộ sự sáng tạo ưu tú" đại ý nói chỉ một hạt đá quý cũng đủ thể hiện cái đẹp của vạn vật.

Nếu bạn muốn được khoẻ lại có thể tự vệ cho bản thân và bảo vệ người thân thì nên tìm học môn võ Vịnh Xuân Quyền (học miễn phí online) là tốt nhất.

Dưới tình hình dịch bệnh và ô nhiễm không khí, các bạn nên dùng thêm tinh dầu thiên nhiên để tăng sức để kháng và bảo vệ sức khoẻ gia đình mình.

This Post Has 3 Comments

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

Chia sẻ
0
Back To Top