Đa số những khoáng vật cứng là những chất kết tinh,nghĩa là những chất có kiến trúc tinh thể.Những chất không kết tinh được thì được gọi là thuỷ tinh.
Mỗi khoáng vật có cách kết tinh khác nhau,hình thức tinh thể cũng rất đa dạng,hầu như mỗi khoáng vật lại tạo ra một dạng tinh thể trong những điều kiện cần thiết (nhiệt độ và áp suất).Môn khoa hoc nghiên cứu về tinh thể gọi là tinh thể học.
Xuất phát từ một điểm bất cứ một chất nào trong không gian đều có 3 phương đo đạc,tất cả các hạt tinh thể đều có thể chia làm 3 dạng sau
1. Dạng đẳng thước: là dạng phát triển đều theo 3 phương của không gian .Thí dụ những hạt granat 12 mặt thoi,khối bát diện magnetit, lập phương pyrit.
2. Dạng kéo dài về một phương : là hình lăng trụ, hình cột, hình que,tinh thể hình tóc,tập hợp hình sợi thí dụ tinh thể Aquamarin, Tuamalin...
3. Dạng kéo dài theo hai phương còn phương con lại vẫn ngắn : là những tinh thể hình tấm hình miếng hình lá hình vẩy.Thí dụ Hematit, Mica...ngoài ra có những dạng tinh thể phức tạp.Thí dụ các tinh thể hình cây rêu hay nói chung nhiều dạng không đều khác nữa .
Ngoài những tinh thể đơn còn có đám tinh thể hoặc tinh thể mọc ghép . Người ta gọi chúng là tinh thể đám ,tinh hốc , hoặc song tinh , tinh tam ...
Bề mặt các tinh thể không phải là những bề mặt lý tưởng . Nếu ta nhìn các mặt đó bằng ánh sáng phản chiếu ,nhất là lại phóng đại lên thì hầu như bao giờ cũng có thể thấy những vết méo lệch ở trên đó gọi là chạm trổ trên bề mặt các tinh thể .
